Pozew o zachowek – co powinien zawierać, gdzie i kiedy go złożyć?

Co to jest zachowek?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, której celem jest ochrona najbliższej rodziny spadkodawcy. Przysługuje on osobom, które zostały pominięte w testamencie lub otrzymały mniejszy udział w spadku niż przewidują zasady dziedziczenia ustawowego. Kwestie te regulują art. 991 – 1011 Kodeksu cywilnego.

Kto ma prawo do zachowku?

Prawo do zachowku przysługuje najbliższym krewnym spadkodawcy, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Do kręgu osób uprawnionych do zachowku należą:

• zstępni spadkodawcy (w szczególności dzieci, a w dalszej kolejności wnuki),
• małżonek,
• rodzice spadkodawcy.

Zachowek przysługuje tym osobom w sytuacji, gdy nie otrzymały one należnej im części spadku ani w drodze dziedziczenia, ani poprzez darowizny, zapisy windykacyjne, a także świadczenia otrzymane od fundacji rodzinnej lub mienie przekazane w związku z jej rozwiązaniem.

Jak oblicza się wysokość zachowku?

Wysokość zachowku odpowiada ułamkowi wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby uprawnionemu w razie dziedziczenia ustawowego. Co do zasady zachowek wynosi 1/2 wartości tego udziału, natomiast w przypadku gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym jest małoletni zstępny spadkodawcy – 2/3 wartości udziału spadkowego.

Przy obliczaniu zachowku ustala się najpierw tzw. substrat zachowku, czyli czystą wartość spadku powiększoną o określone darowizny, zapisy windykacyjne oraz świadczenia otrzymane od fundacji rodzinnej lub mienie przekazane w związku z jej rozwiązaniem.

Do spadku dolicza się darowizny poczynione przez testatora, z wyjątkiem:

• drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych, np. prezentów okolicznościowych,
• darowizn dokonanych więcej niż 10 lat wstecz od otwarcia spadku, poczynionych na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku,

Ponadto:

• przy obliczaniu zachowku przysługującego potomkowi spadkodawcy, nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych w czasie, gdy testator nie miał dzieci;
• przy obliczaniu zachowku przysługującego małżonkowi, przy wyliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku darowizn, które testator uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Przeciwko komu wnosi się pozew o zachowek?

W pierwszej kolejności roszczenie kieruje się przeciwko spadkobiercom, którzy co do zasady odpowiadają za zaspokojenie roszczeń z tytułu zachowku.

Jeżeli uzyskanie zachowku od spadkobierców nie jest możliwe lub nie pokrywa on należnej kwoty w całości, roszczenie może zostać skierowane przeciwko osobie, na rzecz której ustanowiono zapis windykacyjny. Odpowiedzialność tej osoby jest ograniczona do wartości uzyskanego wzbogacenia.

W dalszej kolejności możliwe jest dochodzenie zachowku od osoby obdarowanej darowizną doliczaną do spadku, również w granicach uzyskanego wzbogacenia.

Jeżeli zachowek nie może zostać zaspokojony w powyższy sposób, roszczenie może zostać skierowane przeciwko fundacji rodzinnej, której fundusz założycielski podlega doliczeniu do spadku, albo przeciwko osobie, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Pozew o zachowek – wzór

Pozew o zachowek jest pismem procesowym wnoszonym w trybie postępowania cywilnego i co do zasady nie różni się konstrukcyjnie od pozwu o zapłatę. Pismo to powinno zawierać następujące elementy:

• oznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy(sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy),
• dane stron postępowania, w tym imiona i nazwiska, adresy oraz numer PESEL powoda,
• oznaczenie rodzaju pisma jako „pozew o zachowek”,
• dokładnie określone żądanie zapłaty konkretnej kwoty tytułem zachowku,
• wskazanie wartości przedmiotu sporu, odpowiadającej wysokości dochodzonego zachowku,
• uzasadnienie faktyczne żądania, obejmujące opis relacji ze spadkodawcą, sposób pominięcia w dziedziczeniu lub uszczuplenia należnego udziału oraz sposób obliczenia zachowku,
• wskazanie daty wymagalności roszczenia,
• powołanie dowodów na poparcie twierdzeń powoda, w szczególności poświadczenie dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akta stanu cywilnego wykazujące pokrewieństwo powoda z testatorem, umowy darowizny itp.,
• własnoręczny podpis powoda lub jego pełnomocnika,
• wymienienie załączników oraz dołączenie odpisów pozwu i załączników dla wszystkich pozwanych.

Ze względu na zróżnicowany charakter spraw o zachowek, w praktyce nie istnieje jeden uniwersalny wzór pozwu, a jego treść każdorazowo powinna być dostosowana do indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy.

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Roszczenie o zapłatę zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat, jednak początek biegu tego terminu zależy od tego, przeciwko komu kierowane jest roszczenie.

Jeżeli zachowek dochodzony jest od spadkobiercy, pięcioletni termin przedawnienia liczy się od dnia ogłoszenia testamentu. W przypadku gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, termin ten biegnie od dnia otwarcia spadku, czyli od dnia jego śmierci.

Natomiast jeżeli roszczenie kierowane jest przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku, w szczególności przeciwko obdarowanemu lub zapisobiercy windykacyjnemu, termin przedawnienia wynosi również pięć lat, ale liczony jest od dnia otwarcia spadku.

Jaki sąd jest właściwy w sprawie o zachowek?

Sprawę o zachowek wnosi się do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli nie można ustalić jego miejsca zamieszkania na terytorium Polski, właściwy będzie sąd, w którego okręgu znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

O tym, czy sprawę rozpozna sąd rejonowy czy okręgowy, decyduje wartość dochodzonego roszczenia. Jeżeli nie przekracza ona 75 000 zł, pozew składa się do sądu rejonowego, natomiast przy wyższej kwocie właściwy jest sąd okręgowy.

Podsumowanie

Sprawy o zachowek często dotyczą trudnych sytuacji rodzinnych i wymagają nie tylko znajomości przepisów, ale także właściwej oceny konkretnego stanu faktycznego. Prawidłowe ustalenie wysokości zachowku oraz dochowanie terminów ma kluczowe znaczenie dla skutecznego dochodzenia roszczeń.

Kancelaria Radcy Prawnego dr Tymoteusz Zych w ramach świadczonych usług udzieli pomocy w dochodzeniu Państwa praw.

Zapraszamy do kontaktu pod numerem: 726 003 505.

---